Этно-поэзия

Арчы Уола - Хоһооннор

Эн биһи сааскы дьыбар сылааһын
Сыламныы таптыыр буолбуппут,
Эн биһи тылла илик ньургуһуну
Бэйэ-бэйэбитигэр бэлэхтэспиппит.

Сайыны күүтэрбит, күөх от быгарын,
Ол эрэн сааспыт уһаан биэрбитэ,
Кистэлэҥ санаа сибэкки буолбута,
Туурбут сибэккиҥ тыллыбат дьылҕалаах...

Тунах кэмэ суугунуу тунуйан
Арай эн биһиккини тумнар курдуга,
Сырдык түүн, бэл кини бэйэлээх
Былыттаах чуумпунан иһийэр.

Сэргэ төрдүгэр ырыаһыт оҕо
Сибэккилиин сэһэргэһэр,
Хаһан ол күүтүүлээх өҥ сайын
Биһиги алааска эргиллэн кэлэр...

Өтөх иннигэр

Былыргы номоҕу санаатым:
Үрүҥ күн үөһэттэн тыгара,
Уол оҕо атынан көтүтэн
Кыыс алааһын хараҕар көрөрө...

Алааска тиийбитэ – ким да суох.
Сүктэр кыыс... Тахсар күн... Ат суола...
Күн күнүс күөнүнэн көрүлүүр.
Суол арҕаа тыргыллар. Ыҥырар...

Уол туһаайбыт эҥээрин былдьаһар,
Баай тойон алааһын түүн булар.
Балаҕан ааныгар бу сордоох
Чаҕыр толоругас кутталын билэр.

Киэһэ. Балаҕан. Иирээн иһийии,
Ийэ сир күөх иэнэ сиигэ суох...
Уол оҕо кэм-кэрдии дьүүлүн билбит,
Халлааҥҥа өссө биир сулус тахсыбыт...

Ырыаһыт дьоло

Ырыаһыт дьоло суох дииллэр...
Элбэх да ырыаһыт доҕордоох,
Ырыаны-тойугу сэҥээрэр
Атастаах эбиппин.
Ол ырыата, дьоҕойон,
Кыыс оҕо суһуоҕар саһар,
Ааһан иһэр күн мичээрэ
Сырдык тылыгар сууланар.
Ол ырыата, кыырайан,
Аҕа халлаан урсунуттан
Хотой хоһуун буолан
Хатан харах көрүүлэнэр.
Ол ырыата, мөҕүл гынан.
Нохтолоох сүрэхтэн тахсар
Уйан долгуйуу хараҕа,
Утуйар ууну көтүтэр ыйдаҥа...

Киэр гынан иннибин ыраастыахпын –
Эн-мин дэспитим быданнаабыт,
"Бар", - диэн үөгүлүү туруохпун –
Тыл өҕүллүбэт, дьэ кэлэн.
Хаһан этэй, ол кэм? Аан бастакы санаа,
Ыраахтан олорон одуулаһыы,
Көрө-көрө көрбөтөҕө буолуу,
Кэлэр көрсүһүүнү сэмээр күүтүү...
Салҕаммыта, сайдыбыта, биир буолбута,
Үйэ-саас эҥин диэн эппитэ,
Эн-биһи дэспитэ, уонна туох да суоҕа,
Сир дойду иһийэн хаалбыта.
Алтынньы курдук хаарынан бүрүллэн
Ол барыта хагдарыйан хаалбыта,
Арай сүрэх-быар сөҥөрөн кэбиспитэ,
Өйү-санааны туймаардар буолбута.

Мин ырыаһыт эбитим буоллар,
Доҕоор, эн ырыа буолуоҥ этэ,
Соҕотохтуу эйиигин ыллыыр
Дьолум диэн тугун билиэм этэ.
Мин тиит эбитим буоллар,
Эн хатыҥчааным буолуоҥ этэ,
Тэҥҥэ үүммэттэр диэни утаран
Бииргэ силигилиэ этибит.
Мин халлаан эбитим буоллар,
Эн сир иэнэ буолуоҥ этэ,
Оччоҕо аҕа диэн ааты ылына
Эйиигин Ийэ Сирим диэм этэ.
Мин саас эбитим буоллар,
Эн ньургуһун буолуоҥ этэ,
Оччоҕо бу дойдуга Кэрэ
Биһигиттэн саҕаланыа этэ...

Уол оҕо

Тугу да тугунан да солбуйбат
Суола-сураҕа суох хаайтарыы,
Уол оҕо дьылҕатын тургутар
Муҥур маска ыттыы...
Ол эрэн, былыр баар эбит:
"Уол оҕо уонна биир оноҕос
Киһи гынар аналлаах" – диэн.
Ат өрөҕөтүттэн уорҕатыгар...
Уол оҕото! Үүн тиэрбэһинии
Эрилкэй хараҕыҥ ханнаный?
Өй-санаа кураан сутугар
Умулуннара баттаттыҥ дуо?
Айыы дьонун араҥаччылыыр
Айдарыылааххын умнубатыҥ ини?..
Биитэр арчылыыр-абырыыр
Эдьиийгэр суол осто дуо...
Бу тиһэх кэпсэтии. Күн сарсын
Туох оҥоһуулаах кэлбиппит
Улуу тургутуута буолар. Сэрэн!
Сэрэппэккэ сиэтилэр диэйэҕин...

Сеул. Сарсыарда

Былыкка сууламмыт
Боруҥуй сарсыарда...
Олохтоох олоҥхо
Омурҕаҥҥа тахсыбыт.
Дьон-киһи тиэтэйэр,
Дьолун дьоҕойор,
Үлэ-хамнас оллоонугар
Саҥа күөс ууруллар.
Орто дойду олохтооҕо
Ханна да биир төлкөлөөх –
Кыра да кэрэттэн үөрүөххэ,
Дьол диэни бэйэттэн саҕыахха.
Килбиэннээх дьиэлэри
Өссө киэркэтэ,
Сандаарар харах чаҕыла
"Сырдык сарсыҥҥым" диэн ыллыыр.

***

Мин үйэ тухары баар этим.
Маҥнай утаа балык буолан
Дириҥ далайдар түгэхтэринэн
Көҥүл устар дьолломмутум.

Кэлин сири билбитим,
Үөр сылгы саргыта буолан
Ийэ сири тилийэ сүүрбүтүм,
Тыалы кытта дьолу туппутум.

Бүгүн тэһийбэтим. Онон...
Халлааны хантайа одуулуу
Көтөр кынаттаах буолуохпун баҕардым,
"Дьээ-буо!" – сэһэн сахтым...

...тыал сайар, күн күлэр,
Аҕа халлаан сылаас алгыһа,
Ийэ сир киэркэйбит симэҕэ,
Аан дойду иһийбит Кэрэтэ.

Бэс ыйын ырыата

Уҥуоргу кытылым, тапталым кытыла...
Икки ардыбыт өрүс, уста сытар олох.
Одуулуур оонньуулаах,
Көрөр эрэ ыйаахтаахпын
Хаһан да билиммэтэҕим,
Биирдэ да итэҕэйбэтэҕим.
Күүтэрим эрэ сэтинньи,
Кэтэһэрим - тоҥоруу...
Оччоҕо киччим майгыбын
Киэр илгэн, харса суохпар түһэн
Саҥа турбут мууһу тургута
Дьылҕам кытылыгар туоруох этим...
Оттон билигин толору уулаах
Сайыҥҥы өрүс, олох суола буолан,
Кэтиирбин эрэ ирдиир,
Кэтэһиим муҥа киниэхэ тэҥнэспэт...

 


Страница 4 из 30

Иван Шакуров

И.Ю. Пестряков

Афиша

Олоҥхо театра X-с сезонун арыйар
Олоҥхо театра Xс сезонун арыйар Алтынньы 15 күнүгэр киэһэ 17.00 чаастан Алтан Сарын "Эллэй Боотур" айымньытынан...

Поиск