Этно-поэзия

ХОМУС

ХОМУС

ep kulakovskii 2d286

Айыҥат хаан аймаҕа
Аан ийэ дайдыны
Айар күнүгэр,

Икки атахтааҕы
Ийэ сиргэ
Кэскиллиир күнүгэр,

Урааҥхай дьону
Орто дойдуга
Олохтуур күнүгэр,—

Хохуоралаах тыллаах
Хоҥкунас тыастаах,
Холобура суох хоһоонноох
Хомус барахсаны
Хомуһуннаан айбыта үһү.

Ол кэннэ таҥхалаабыта үһү
Ол курдук диэн:
«Бэрт тимиринэн бэйэлээтим,
Сүдү тимиринэн сүрүннээтим,
Сыыйыы тимиринэн сыҥаахтаатым,
Дьикти тимиринэн тиэрбэстээтим,
Тыйыс тимиринэн тыллаатым.

Араас омук
Албас саҥатынан

Абылаан айдым,
Үгүс омук
Үгэтин-хоһоонун
Үмүрүтэн түмнүм,

Элбэх омук
Этэр тылын
Иҥэрэн биэрдим.
Тыл иччитин

Тыллаах-өстөөх
Тыһы ымыы чыычаах гынан
Тылгар сыһыардым,

Саҥа дуораанын
Сай-күдүө санаалаан
Саһыаран биэрдим,

Ырыа хоһоонун
Ыралаах тыллаан
Ымыы уктум.

Босхо бастааҕы
Муҥ-сор обургу
Боҕутуннарар буоллаҕына,
Буомурбут кутун-сүрүн
Булгута туойар буол.

Икки атахтааҕы
Эрэй-буруй обургу
Иэдэтэр күнүгэр
Эҥсиллибит көхсүн
Эмтии этэр буол!

Саха урааҥхайы
Санаа-оноо обургу
Салытыннарар күнүгэр
Сарбыллыбыт санаатын
Саатата саҥарар буол!

Тыыннаах буолар кыһалҕатыгар,
ҥлбөт буолар мөккүөрүгэр,—
үлэҕэ өлөн-өлөн,
Сылааҕа сылдьан-сылдьан,

Тымныы кыһарыйан,
Хараҥа хаайан,
Киэһэлик диэки

Ооҕуй бараан ордууну булан,
Титирик дьиэҕэ иһийэн,
Саах сыбах анныгар саһан,

Кыдьыктаах кыһын хатын
Кырыыстаах хараҥатын
Кылгата сытаан,

Сордоох уһун түүнүн
Оччото сытаан,

Кэпсээн кэбэлийэн,
Сэһэн эстэн,
Оонньуур уурайан,
Утуйарга улук буолан,
Сытарга сыҥсаар буолан,
Аһыырга ас аҕыйаан,

Санаалара сарбыллан,
Өйдөрө түмүллэн,
Көҕүстэрэ чөҥкүйэн,
Түөрт үөдэннэрэ бүөлэнэр буоллаҕына

Лыҥкынас ырыаҕынан
Тыыннарын уһатаар,
Чуҥкунас ырыаҕынан
Чуҥкуктарын уҕарытаар,

Дьиэрэҥкэй ырыаҕынан
Чэҥкийбиттэрин дьэгдьитээр.
Самаан сайын барахсан
Салаллан кэлэн

Тымныыны тыһытытан,
Кыһыны кыайан,
Хаары хараардан,
Күөх унаар урсуннанан,
Күөх от үктэллэнэн,
Көр-нар күөннэнэн,

Уйгу-быйаҥ олохтонон,
Кэтит-кэскил кэһиилэнэн,
Уруй-туску доҕордонон,

Хоргуйбуту тоторон,
Ааспыты аһатан,
Охтубуту уотан,

Үөнү-көйүүрү үөскэтэн,
Көтөрү-сүүрэри көрүлэтэн,
Хамныыры-харамайы харайан,

Икки атахтаах
Иитимньитин тэрийэн,
Босхо бастаах
Буомун төлөрүтэн,

Саха урааҥхай
Саргытын салайдаҕына,—

Туҥуй ыһыаҕы торолутар,.
Дэлэй ыһыаҕы тэнитэр,
Эбир ыһыаҕы элбэтэр,
Эҕэрдэлээх күннэригэр

Дохсун оонньууну олохтууругар,
Үтүө үҥкүүнү үөдүтэригэр,
Көрдөөх күрүөҕү күөдьүтэригэр —

Лыҥкынас тыаскынан
Ырыаларын ыллыктаар,

Хоҥкунас ырыаҕынан
Хоһооннорун холлотоор,
Кэҕэ чуураан тойуккунан
Кэпсээннэрин кэҕэһирдээр!»

диэбитэ үһү Үрүҥ Аар тойон.

А.Е. Кулаковскай. Ырыа-хоһоон.
1910 с.

 


Страница 30 из 30

Иван Шакуров

И.Ю. Пестряков

Афиша

Олоҥхо театра X-с сезонун арыйар
Олоҥхо театра Xс сезонун арыйар Алтынньы 15 күнүгэр киэһэ 17.00 чаастан Алтан Сарын "Эллэй Боотур" айымньытынан...

Поиск