Этно-поэзия

ДЬЭРГЭСТЭЙ ЭР БЭРДЭ ХОҺУУН (ОЛОҤХО)

ДЬЭРГЭСТЭЙ ЭР БЭРДЭ ХОҺУУН (ОЛОҤХО)

Өбүгэлэр төрүттэрин
Олуктааннар уһансыбыт,
Былыргыттан барылламмыт
Төрүт удьуор төлкөлөрүн
Төрүттээбит удьуордар,
Биллэ-көстө биһирэнэн
Баар буолтарын быдан иннэ,
Бүлүү өрүс угуттанар
Алларааҥҥы тардыытыгар,
Хочолорго хоҥкулдьуйан,
Алаастарга аҥаабыллаан,
Кырдалларга күөлэһийэн,
Үрэхтэргэ, өтөхтөргө,
Өрүстэргэ, мырааннарга,
Күөллэр ахсын дьулуруҥнаан,
Бултаан-астаан,балыктаан
Аар-Саар сиргэ биллэр-көстөр,
Тойуктарга туойуллубут,
Номохторго билгэлэммит,
Улуу ахсым буойун бэрдэ,
Дьэргэстэй диэн чулуу хоһуун
Айыылартан айдарыллан,
Алгыһынан уйгуланан,
Аата-суола арчыланан
Мэччирэҥнээх тоҕойдортон
Дьааҥы туруук хайатыгар
Тиийэ чопчу тарҕаммыта.
Дьэ бу модун кыахтаах хоһуун
Чаппараахтаах хаҥыл атын
Мииннэн баран истэҕинэ
Лиҥкир ойуур чыпчаалыттан
Лаппа үрдүк көстүүлэнэр
Диэн кэпсииллэр өбүгэлэр
Номохторун туомнарыгар.
Кыахтаахтартан модуннара,
Туйгуннартан бастыҥнара,
Хорсуннартан чулуулара,
Буойун киэнэ килбиэннээҕэ,
Дьалхааннаахтык дьаһаллыбыт
Дьоһун дьоро дьүһүйүүлээх,
Уот Уһутаакы төрүттээбит,
Дьэргэлгэнтэн айыллыбыт,
Дьэргэстэй диэн аата биллэр.
Хоһуун киһи хантан хааннаах,
Кимтэн кииннээх диир буоллахха,
Саха Сирин үтүөкэннээх
Мааны-кэрэ дойдутугар,
Кэбээйибит толоонугар,
Хаптаһыннаах уонна өссө
Чырыыда диэн сирдэринэн
Ууһаабыта-үөдүйбүтэ.
Аҕыс сүһүөх аҕа уус,
Тоҕус төлкө төрүөхтээх
Өбүгэбит төрүттэрин
Дьэ бу улуу буойун киһи,
Түҥ былыргы кэмнэрбит
Түгэхтэрин улаҕатын
Анарааҥҥҥы үөдэйиттэн,
Бэрт ылгыннык билгэлэммит.
Дьэргэлгэннии дьиримнэстээн,
Чаҕылҕанныы чаҕылыйан,
Уот Уһутаакы бииһин ууһун
Илгэтинэн барылланан,
Үрүҥ Аар Тойон ыйааҕынан,
Үөһээ Дойду дьаһалынан
Күөх халлааммыт оройуттан,
Хара кыйаар араҥатын
Быыстарыттан бурҕалдьыйан,
Сүдү модьу атын мииннэн
Орто Дойду күөнүгэр
Соҕотохто баар буолбута.
Оттон кини тас көрүҥэ
Олус модьу тиит дүлүҥнүү
Былас саҕа кэтит киэптээх,
Турдаҕына бу эр бэрдэ
Үрдүк очуос хайа курдук
Аарыматык көрүҥнэнэр.
Кинини омос көрдөххө
Сүрдээх дьулаан көстүүлэнэр,
Куйахтара килбэҥнэһэн,
Үҥүүлэрэ уунаҥнааннар,
Батыйата, батастара,
Ох сааларын сэбиргэлэ,
Туттар сэбэ, мала-сала,
Киһи кутун долгулдьутар,
Эккин-хааҥҥын дьаралытар,
Тымныы тыыны бөлүһүөктүүр.
Маннык түгэн хорсун-хоодуот,
Кыанар-күүстээх дьоһун дьону
Куттуур илбистээх буоллаҕа.
Онтон сылтаан бука-бары
Өбүгэлэр урдустарын
Удьуордаабыт Уһук Хоту
Кыраайбытын туруктаабыт
Дьирикинэй бистэриниин,
Ону кытта туматтардыын
Алтыһаннар бииргэ түмсэн
Тигиллибит сирэйдээхтэр,
Саамай-тиргил уустара,
Кыргыдайдар, тамтарбааннар,
Эбээннэрбит төрүттэрэ
Уонна атын үгүс элбэх
Адьарайдар биистэрэ
Бука бары булкуһаннар,
Бөлөхтөргө хайдыһаннар,
Дьэргэстэйтэн тирэхтэнэн
Кэбээйибит сирдэригэр
Тарҕананнар тэнийэллэр.
Сылтан-сыллар, дьылтан-дьыллар,
Үйэлэртэн-үйэлэрбит
Аастар ааһан испиттэрэ,
Элбэх сэрии илбистэрэ,
Уодаһыннаах кыргыстара,
Адьарайдаах айдааннара
Элбэх дьону эспиттэрэ,
Үгүстэри симэлитэн,
Сору-муҥу үөскэппитэ.
Дьэргэстэй Эр Бэрдэ Хоһуун
Орто Дойду дьалхааннаммыт
Үлүгэрдээх сирдэригэр,
Адьарайдаах үргүөрдээх
Абааһылар тоҕуоруспут
Аллараа дойдубутугар,
Сэбилэнэн – оҥостунан,
Уот-Уһутаакы уйгуланан
Тиийтэлиирэ кыргыһаары.
Онтон кини кыайыылаахтык
Өрүү эргиллээччи этэ.
Эҥин-эгэлгэ айыылаах
Илиэһэйдэр иччилэрэ,
Абааһылар аргыардара,
Сидьиҥ тыыннар сибиэннэрэ
Орто Дойду сирдэриттэн,
Кыргыһыыга кыайтараннар,
Дьэргэстэйтэн үтэйиллэн,
Үрүҥ Аар Айыы Тойон
Ыйааҕынан ыктарыллан,
Дьылҕа Хааммыт дьаһалынан
Тэскилэнэн барбыттара
Амырыын Аллараа Дойду
Адьынаттаах былаайаҕар.
Ол да буоллар тобохторо
Иччилэрдиин илбиһирэн,
Айыылардыын атааннаһан,
Дьэргэстэйдиин амырыыннык
Күөн көрсүһэн, кыргыһаннар
Хоттороннор куоппуттара.
Ол эрээри дөрүн-дөрүн
Олор сиэмэх, сэймэктээх
Сидьиҥ сыдьааннарын дьайа
Орто Дойду дьонноругар
Өлөрсүүнү үөдүтэллэр,
Кыргыһыыны үөскэтэллэр,
Сэриилэри угуттууллар,
Араас ыарыы буулааһынын,
Күүс өттүнэн үтэйсиини,
Хардарыта утарсыылаах
Хайдыһыыны тэрийэллэр.
Дьэргэстэйтэн төрүттэммит,
Кини иилээн саҕалаабыт
Өбүгэлэр үгэстэрин,
Итэҕэллэр илгэлэрин,
Айыыларбыт үөрэхтэрин
Тутуспакка тоҥкурууннук,
Аҥар кырыы айбардааммыт,
Ыһан-тоҕон кэбиһэммит
Ити курдук иэдэйэммит
Эрэйдэнэ сылдьаахтыыбыт.
Куһаҕаннык дьаллыктаныы,
Хардарыта өстөһүүлэр
Үөдэн түгэҕин анныттан
Абааһылар аймахтарын
Орто Дойду диэки туһаан
Аартыктара арыллаллар.
Ол аартыгы бэрт чиҥэтик
Дьэргэстэйдээх бүөлээбиттэр
Диэн этиллэр номохторго,
Ону баара хомолтото,
Мөкү сиэрдээх быһыыланыы
Дьайыыларын хабаанынан
Абааһылар куомуннаһан
Дьөллөрүйбүт хайаҕастар
Быыстарынан быгыалааннар
Араас моһуок, быһылааннар,
Алдьатыылар-кээһэниилэр,
Мэлдьи мэһэй баар буолуутун
Күөртээн-көбүтэн биэрэллэр.
Оччотугар үгүс дьоннор
Түмпү-тампы бараллара
Эбиллэллэр күөдьүйэннэр,
Уҕараабат куһаҕан тыын
Дьэллигинэн бүрүүкүүллэр.
Ол аайы дьэ куолутунан
Дьэргэстэйдээх куттарынан
Бэриллибит тутулларбыт
Биллэн турар баар буолбаттар,
Оттон алдьархайдаах
Арсан Дуолай ыйыытынан
Абааһылар ааҥнааннар,
Никсик өлүү, ыарыы-сүтүү
Дьайыыларын оруннааннар
Тунуйаллар Дойду сирин.
Оннук иэдээн содулугар
Элбэх тыынар тыыннаахтар
Хаптараннар буорайаллар,
Үтүөлэрин өрөгөйө
Сиргэ-буорга тэпсиллэллэр,
Киһи аатыттан ааһаллар,
Муҥатыйан сордоноллор,
Оттон кыахтаах өттүлэрэ,
Өрүттэннэр этэҥҥэтик,
Дьон тэҥинэн боччумуран
Дьылҕаларын төһүүлүүллэр.
Ити бука барыта дьэ
Иҥин араас быһыылардаах,
Элбэх дьикти өрүттэрдээх
Дьалаҕайдык сылдьарбытын,
Сыыһа-халты туттарбытын,
Кэтии-маныы сылдьар сүүрээн,
Хара дьайдаах хабалатын
Угаайытын оргулугар
Ыллараннар быстараллар.
Ол иһин дьэ саха дьоно
Айыы суолун тутуһуҥ,
Итэҕэли утумнааҥҥыт,
Сиэри-туому тутуһаҥҥыт,
Өбүгэлэр үөрэхтэрин
Эккэ-хааҥҥа иҥэринэн,
Куккутугар киллэрэҥҥит,
Иллээх-сэмэй майгыланан.
Дьоллоох дьоро кэмнэргитин
Торумнааҥҥыт туругурдуҥ!

Захаров Иван Иванович - ТИРЭХ

 

 


Страница 2 из 30

Иван Шакуров

И.Ю. Пестряков

Афиша

Олоҥхо театра X-с сезонун арыйар
Олоҥхо театра Xс сезонун арыйар Алтынньы 15 күнүгэр киэһэ 17.00 чаастан Алтан Сарын "Эллэй Боотур" айымньытынан...

Поиск