Олоҥхо театра ыалдьыттыыр

«Номнуо көрөөччү сэҥээриитин, болҕомтотун ылбыт Олоҥхо театра Роман Дорофеев туруоруутугар А. Е. Кулаковскай Өксөкүлээх Өлөксөй « Саха дьахталларын мэтириэттэрэ» диэн саҥа испэктээкилэ Хотун Бүлүү улуустарынан айанныыр” диэн афишаны ааҕаат, хайдах эрэ көрүөхпүн баҕаран, таттаран кэлбитим. Болҕомтобун сахабыт литэрэтиирэтин аҕата буолбут, бастакы классик суруйааччыларбытыттан биирдэстэрэ Өксөкүлээх Өлөксөй биир бастыҥ айымньытын Олоҥхо театра хайдах туруорар эбит диир санаа тарпыта. Эбиитин, сүрүн оруолга үөрэппит оҕом Лена ( Яковлева) Маркова онньуур диэни истэн, букатын булгуччулаахтык сылдьарга быһаарыммытым.
Онтон бэйэм эрэ буолбакка, үөрэтэр оҕолорбун, улахан кылаастары, сырытыннардахпына сатаныыһы диэн толкуй киирбитэ. Ол онтум ситэн, аны оҕолор сылдьаллара туһалаах буолуоҕа диэн, дириэктэрим Туяра Васильевна Блинова оскуоланан баран көрөргө тыл көтөхпүтэ. Дьэ онон оскуоланан бары көһөн тиийэр буолбуппут. Туспа бириэмэ аттаран, артыыстары, кулууппутун кытта кэпсэтиһэн, быһаарсан, барыта орун-оннугар буолбута. Аны тиийэн кэлбиппит: П. А. Ойуунускай аатынан Саха театрын артыыстара Зоя Багынанова, Кирилл Семенов И. М. Гоголев- Кындыл 88 сааһыгар анаан, кини айымньыларын ааҕан көрсүһүүбүтүн дөссө киэргэппиттэрэ, дириҥэтэн биэртэрэ.

Онон икки театр артыыстарын кытта көрсүһэн, сүрдээҕин диэн астынан, дуоһуйан кэлбиппит. Ол эрэн, мин санаабыт санаабыттан туораабакка, чуолаан, Олоҥхо театра туруорбут «Саха дьахталларын мэтириэттэрэ» испэктээгэр уонна сүрүн героиня Елена Марковаҕа туһаайан тохтуум.
Лена сценаҕа оонньуурун куруук көрөбүн эрээри, оскуола саҕанааҕытын санаатахпына, өрүү харахпар баттаҕын биир гына өрүнэн баран оһуохайдыы сылдьар, кып-кыра сэрбэйбит кыыс көстөн кэлэр. Бэйэтин тас көрүҥэр сөп түбэспэт сүрдээх күүстээх ураты кылыһахтаах куоластаах буолара. Кини үөрэммит кылааһа бары да хайдах эрэ интэриэһинэй ураты баҕайы оҕолор этилэр. Ол да быһыытынан бииргэ үөрэммит оҕолоруттан култуура эйгэтигэр чугас уонна идэтийэн үлэлии-хамсыы сылдьар оҕо элбэх. Кинилэр истэригэр: Руслан Тараховскай - П. А. Ойуунускай аатынан Саха театрын режиссера , Мария Турантаева ( Иванова) - Олоҥхо театрын дириэктэрэ, Вадим Константинов -Үөһээ Бүлүүтээҕи норуодунай театр артыыһа, Мария Тумусова (Хамарова) - талааннаах ырыаһыт, билигин Россия таһымнаах рекламаларга энин уһуллар , Елена Яковлева (Потапова) - төрүт култуура үөрэхтээх, туохха да тэҥнэммэт үҥкүүһүт. Биир кылаастан маннык элбэх оҕо култуура эйгэтигэр чугаһа элбэҕи этэр. Кинилэр гимназияҕа үөрэммиттэрин устата кылаастарын иһигэр биир эркини сабардаан «Дьулуруйар Ньургун Боотур” олоҥхо паннота ыйанан турбута. “Баҕар ол уруһуй элбэх оҕо олоҕо киниэхэ чугас, ситимнээх буолуоҕун, кинилэр олохторун суолун ыйар ымыы, бэлиэ буолан турубута буолаарай?» Суох... Ити көннөрү мин бэйэм Лена оонньуурун көрөн баран, кини талааныгар абылаппычча астыммыт, дуоһуйбут, сөхпүт-махтайбыт санаабын этэр быһыым. Кини хас биирдии саха дьахтарын уобараһын толорор оруолун иһигэр бүттүүн киириитэ, хамсаныыта, туттуута-хаптыыта, көрүүтэ-истиитэ, уобарастарынан куолаһын уларытыыта, тыыныыта, ыллыыра-туойара, ааптар айымньытын тыла-өһө кини уоһуттан биир да төлө түһэриллибэккэ өйтөн тиһиллэн иһиитэ, туох да ордук хос суоҕа, дьэ, улахан маастарыстыба диэтэҕин. Чахчы да, киһиэхэ араас санааны киллэриэн киллэрэр.
Аны туран бу испэктээги үс эрэ киһи оонньуурун курдук ылынар тутах буолуо дии саныыбын. Ол курдук Иннокентий Пестряков уруһуйдаан хаалларбыт А. Е. Кулаковскай –Өксөкүлээх Өлөксөй мэтириэтэ, айымньыга кэпсэнэр саха сэттэ дьахтарын уобарастарын арыйар тус-туспа сэттэ хартыыната, саха үстүрүмүөннэрэ- хомус, кырыымпа, күпсүүр, артыыстар таҥастара – саптара, туттар тэриллэрэ, сүнньүнэн, артыыска кэтэ сылдьар былааччыйата, тута сылдьан сирэйин бистэр харандааһа, уот-күөс – барыта оонньоһор, бэйэ-бэйэлэрин толорсон биэрэллэр. Оонньуу биир улахан уратытынан буолар, тыыннаах доҕуһуолунан сирдэтэн барыыта. Ол онон эмиэ элбэҕи сүүйэр, эбэр, испэктээк ис хоһоонун чуолкайдыырга, көрөөччүгэ тиэрдэргэ сүүнэ күүс буолар. Ол ону биһиги эмиэ биир дойдулаахпыт, эдэр артыыска Иванида Алексеева- Бугулова оонньоон тиэрдэр.
Мин бу суруйбут санааларбын, үөрэнээччилэрим өссө дириҥэтэн, чуолкайдаан, бигэргэтэн биэриэхтэрэ. Испэктээккэ сылдьан баран санааларын суруйбут суруктарыттан быһа тардыылар:
Буртахова Сандаара: «Хайа баҕар талаан айылҕаттан эрэ бэриллибититтэн өрө көппөт. Талаан таба тайаныллан эбии дьарыктан, үлэттэн , улахан сыраттан эмиэ сайдар. Ол курдук бу биһиэхэ ыалдьыттаабыт Олоҥхо театрын артыыстара Өксөкүлээх Өлөксөй «Саха дьахталларын мэтириэттэрэ » айымньытын туруорбут испэктээгиттэн көрдөххө, чахчы хас биирдиилэрэ суолталаахтык сыһыаннаспыттара көстөр. Артыыстар бэйэлэрин уобарастарын отой дириҥник арыйдылар. Хас биирдии дьайыылара барыта кинилэр уобарастарын ситэрэн-хоторон биэрэр, ойуулуур. Испэктээх устата сцена декорацията, артыыстарбыт таҥастара-саптара уларыйбата эрээри, кинилэр оонньууларыттан,кыра да элемени таба туһаналларыттан киһи бэйэтэ ханнык мэтириэт хайдах таҥастаах буолуохтааҕын , сирэйдээх-харахтаах буолуохтааҕын ойуулаан көрөр. Итинтэн көстөр артыыс хайдах талааннааҕа».
Валерия Иванова: «Айымньыны сүүстэ аахпыттааҕар, биирдэ көрбүт ордук дии санаатым. Ол курдук артыыска Елена Маркова хас биирдии уобараһын сүрдээх дириҥник, ымпыгар-чымпыгар тиийэ барытын тиэртэ. Айымньы иһигэр киирэн хаалбыт уонна дьиҥ олоххо буола турары көрө-истэ олорор курдук сананным. Тыыннаах муусука тыаһынан доҕуһуолламмытын, артыыстар хас биирдии тылларын ыраастык истээччигэ тиэрдэллэрин көрөн сөхтүм».
Туяра Иннокентьева : « Бастаан хайдах эрэ дьон-сэргэ саалаҕа киирэр сүпсүлгэнигэр бэлэмэ суох курдук олорбутум. Онтон испэктээк саҕаланаатын кытта уу-чуумпу буола түспүтэ. Онтон хайдах да харахпын араарар кыаҕа суох, хас биирдии хамсаныыларын, тутталларын-хапталларын барытын батыһа көрөн олордум. Саамай интэриэһинэйэ диэн, сорох тыл ис хоһоонун төһө да билбэтэрбин, артыыстар оонньуулларыттан барытын өйдөөтүм. Ол арааһа кинилэр талааннарыттан буолуо. Наһаа күлүүлээх түгэннэр бааллара. Мин бу маннык испэктээккэ бастакы сылдьыым. Аныгыскыга , маннык кэллэхтэринэ эбэтэр куоракка бардахпына, театрга сылдьыахха наада эбит дии санаатым ».
Лена Иванова «Бу испэктээги көрөн баран ис дууһабыттан үөрдүм аҕай. Олохпор биир саамай үчүгэй түгэн уонна испэктээх дии санаатым. Аҥардас артыыстар оонньуулларыттан киһи күлэр уонна туох туһунан кэпсэнэрин оонньуу устата өйдүүгүн. Маннык биһиэхэ кэлэ тураллара буоллар».
Максимова Аня: «Мин бу айымньыны урут аахпатах буоламмын, хас биирдии тылын хаба олордум. Саамай биһирээбитим диэн, артыыска Елена Маркова хас биирдии мэтириэккэ бэйэтин лиичинэһин умнан туран оруолугар киириитэ, сүрдээх судургутук уларыйыыта миигин сөхтөрдө. Артыыс быһыытынан бэйэтин үлэтигэр айымньылаахтык, бэриниилээхтик сыһыаннаһар эбит диэн түмүккэ кэллим. Отой дууһатын, санаатын ууран иэйэн туран оонньуура көстөр. Уонна миэхэ бу кэрэ түгэни бэлэхтээбиттэригэр махтаныахпын баҕардым. Өссө кэлэллэрэ буоллар дии санаатым»
Кристина Софронова « Бу испэктээккэ дьахтар хараахтыра, майгыта-сигилитэ, дьүһүнэ, санаата, туруга, толкуйа, олоҕу көрүүтэ, ылыныыта, утарсыыта, сөпсөһүүтэ - барыта араас өттүттэн арылынна. Артыыстар айымньыны саҥардалларын таһынан, туттан-хаптан артыыстаан толорон биэрэллэр. Маны көрөн баран, артыыс идэтэ сүрдээх ыарахан эбит дии санаатым. Бэлэмнэниэххин, оонньуур айымньыҥ тылын нойосуус төбөҕөр тутуоххун, оруолгар киириэххин, бэйэҕиттэн таһы быһа атын киһини оонньоон көрдөрүөххүн, көрөөччүгэ тиэрдиэххин, наада эбит».
Михайлова Настя: «Урут бу иннинэ маннык улахан туруорууга сылдьа илигим. Арай кыра сценкалары эҥин оонньоон туруоралларын көрөөччүбүн. Уонна биһиги да артыыстарбыт атын омук артыыстарыттан итэҕэһэ суох оонньууллар эбит диэн сөхтүм. Төһө да эдэрдэрин иһин артыыстааһын уонна көрөөччү болҕомтотун хайдах тардар маастарыстыбаны баһылаабыттар . Ол иһин көрө олорон айымньы иһигэр киирэн хаалаҕын».
Осорова Млена: « Испэктээккэ оонньообут артыыстар көннөрү талааннаах эрэ буолбатах, айылҕаттан айдарыылаах ураты талааннаах дьон эбиттэр. Хайдах эрэ кинилэри көрөн олорон, тэбис- тэҥҥэ саҥарсан, күлсэн иһиэх санаам киирбитэ. Хас биирдии мэтириэт аайы атын-атын дьүһүннээх хартыына харахпар көстөн кэлбитэ».
Николаева Люба: «Мин бэҕэһээ сылдьыбыппыттан отой кэмсиммэппин. Артыыстар кылыһахтаах куоластарын, хайдахтаах курдук уобараска киирэллэрин көрөн сүрдээҕин диэн сөхтүм. Артыыстар хамсаныылара-имсэниилэрэ, туойаллара, тыллара-өстөрө дьиҥнээхтик буола турар хартыынаны үөскэтэр. Мин ити сэттэ дьахтартан ордук эмис дьахтар мэтириэтин астынным. Артыыска эмис дьахтар уобараһыгар киирбитэ наһаа итэҕэтиилээх, үүт- үкчү: тыынардыын, көрөрдүүн, хаамардыын, оннооҕор тарбахтарын, илиилэрин хамсатардыын».
Степанова Айко: «Олоҥхо театра Үөһээ Бүлүүгэ кэлэ сылдьыбытыттан үөрдүм аҕай уонна Елена Маркова биһиги оскуолабытыгар үөрэнэ сылдьыбыттан, Иванида Бугулова биһиги биир дойдулаахпыт буоларыттан хайдах эрэ астынным, киэн тутуннум диэххэ сөп. Сценаттан чугас олороммун, артыыстар сирэйдэринэн-харахтарынан оонньуулларын сөҕө көрдүм. Күнүүһүт дьахтар эрин бэйэлээтэр бэйэтин сонугар күнүүлээн көрбүт көрүүтэ, сэлээр дьахтар от харбыы сылдьан тыаны манаһыыта уо.д. а – барыта сирэй-харах уларыйыытынан бэриллиитэ отой дьиҥнээх курдук. Мин ордук Елена Маркова модьу дьахтар мэтириэтин, Павел Колесов оҕонньор оруолун оонньообуттарын, Иванида Бугулова биир да тылы түһэрбэккэ артыыстар тугу саҥаралларын барытын ботугураан үтүктэ олорон, араас тыаһынан оруобуна сөп түбэһиннэрэн иһэрин астынным».
Лазарева Уруйдаана :« Елена Маркова күүстээх баҕайы энергетикалаах эбит. Таах соҕотох бэйэтэ сыалай саала дьонун барытын түмэ тардан, абылаан кэбистэ. Оонньуур оруолугар хас биирдиибитин сиэтэн киллэрэн, сцена олоҕор тэбис- тэҥҥэ сылдьыһар , олорсор курдук буолан хааллыбыт. Аны туран Иванида Бугулова профессиональнай таһымын сөхтүм аҕай. Артыыстар хамсаныыларын, тутталларын-хапталларын, саҥарар саҥаларын биирин да көтүппэккэ, бириэмэтигэр, оруобуна сөптөөх тыаһынан-ууһунан доҕуһуоллаан иһэрэ бэйэтэ туспа шедевр. Бу манна сылдьыым- мин олоҕум биир кэрэ түгэнэ »
Дьэ бу курдук биир тыынынан, көрбүт эрэ барыта сүрдээҕин сэҥээрбит, дуоһуйбут испэктээгин Олоҥхо театрын артыыстара кэлэн туруорбуттара улаханнык сэргэхситтэ. Кэлиҥҥи кэмҥэ улууспутугар кулууптаммыппытын бары да билэн эрэбит. Быыстала суох үлэ күөстүү оргуйара, артыыстар кэлиилэрэ, араас тэрээһиннэр ыытыллыылара көрөөччүгэ да, толорооччуларга да, тэрийээччилэргэ да усулуобуйа тэриллибитэ наһаа үчүгэй, махталлаах. Нэһилиэк олоҕо күөстүү оргуйар. Дьон- сэргэ маассабайдык үөрэ-көтө кэлэр биир сырдык храма, дыбарыаһа буолла.

Татьяна Никифорова, ҮӨБӨЛИ саха тылын, литэрэтиирэтин учуутала

Вернуться назад  

Иван Шакуров

И.Ю. Пестряков

Афиша

"Саха дьахталларын мэтириэттэрэ" Бүлүү улуустарыгар айанныыр
Көрөөччү сэҥээриитин ылбыт номнуо уос номоҕо буолан кэпсэнэ сылдьарОлоҥхо театрын саҥа испэктээкилэ"Саха дьахталларын мэтириэттэрэ"Бүлүү улуустарыгар...

Поиск