Олоҥхо тыйаатыра 10-с сезонун аста

IMG 20171013 WA0040 0d9acАлтынньы 13-14-15 күннэригэр Дьокуускай куоракка Олоҥхо тыйаатыра 10-с сезонун аһыллыытын киэҥ далааһыннаахтык ыытта. Ол курдук алтынньы 13 күнүгэр “Куруһаала” атыы-эргиэн дьиэтигэр Олоҥхо тыйаатырын сүрүн дьоно ыҥырыылаах ыалдьыттарын киирэр ааҥҥа көрсөн, буруолуу сылдьар итии саха чэйинэн, арыылаах алаадьынан айах тутан көрүстүлэр. Бу дьоро киэһэ ытык ыалдьыттарынан олоҥхоһуттар буоллулар. Быйыл ЮНЕСКО хотуна Ирина Бокова кэлиитигэр Орто дойдуга буолбут ыһыахха тыл баайдаах олоҥхоһуттарбытын чиэстээн, үрүҥ көмүстэн кутуллубут тыл иччитэ Ытык Чыыбыстаан ойуулаах түөскэ кэтэр бэлиэлэри бэлэхтээбиттэрэ. Ол ытык бэлиэлэрин иилинэн, сахалыы таҥнан, бастыҥ олоххо бары кэчигирэһэн олороллорун баар дьон бары астына көрдө-иһиттэ.
Бу тэрээһиҥҥэ аан бастаан Олоҥхо тыйаатыра киэҥ эйгэҕэ чэй иһиитин сиэрин-туомун көрдөрдө. Алгыс тойугар доҕуһуоллатан дьоҕус кэлиигэ кучу оту мэлийэн, чэй көөнньөрөн, ытык ыалдьыттары итиилээтилэр. Чопчулаан эттэххэ, бу унньууланы мэлийэр кэлии иһит былыргы оҥоһуга П. Х. Староватов аатынан Бүлүүтээҕи кыраайы үөрэтэр түмэлгэ баар.

IMG 20171013 WA0067 9a3d8Ону Олоҥхо ыһыаҕар анаан, тыйаатыр көрдөһүүтүнэн, талааннаах мас ууһа Степан Васильев оҥорбута. Ити курдук Олоҥхо тыйаатыра, бу ыһыахтар сүрүн тэрийээччилэрэ буоларын быһыытынан, Олоҥхо ыһыаҕа буолар улуустарын түмэлигэр баар сэдэх экспонаттары сөргүтэн, хос оҥорторон, норуотугар биллэрэр, тарҕатар биир өссө суолталаах үлэни ыытар. Чэй иһиитин сиэрин-туомун көрөөччү араастык ылынна. Кырдьыга, чэй сахаларга адьас кэлин киирдэҕэ. Бэл, “чэй иһиэххэ”, “чэйдиэххэ”, “чэйимсэх киһи” дэһэбит. Чэйэ суох сатаммаппыт. Үчүгэй, минньигэс чэйдээх далбар хотун былыр да, быйыл да кэпсээҥҥэ сылдьар. Онон сахалыы чэйи иһии култуурата, сиэрэ-туома баар буолара олохтоох.
Олоҥхо тыйаатырын тэрийээччи, уус-уран салайааччы Андрей Саввич Борисов тыйаатыр 9 сыл устата тэрээһин да, айар да үлэ өттүнэн үгүһү оҥорбутун ыйда. Уонна Олоҥхо тыйаатырын көмөтүнэн олоҥхону норуокка төннөрөр үлэ ыытылларын тоһоҕолоон бэлиэтээтэ. Бу дьоро киэһэ ыалдьыттар Олоҥхо тыйаатыра 9 сыл устата араас олоҥхонон турбут 9 испэктээкилтэн быһа тардыыларын астына көрдүлэр. Уопсайынан, ураһалыы тутуулаах дьиэлэргэ олоҥхо ырыатын-тойугун истии уратылаах буолар эбит. Олоҥхону истии былыргы тыына баарга дылы...
IMG 20171013 WA0064 04476Алтынньы 14 күнүгэр Олоҥхо институтун балаҕаныгар олоҥхону толорооччу П. М. Тихонов Б. Ойуунускай “Дьулуруйар Ньургун Боотур” олоҥхотуттан быһа тардан толордо. Манна култуура уонна ускуустуба Арктикатааҕы судаарыстыбаннай институтун преподавателэ Зоя Стрекаловская үөрэтэр оҕолорун илдьэ кэлэн, сэргээн иһиттилэр. Олоҥхо тыйаатырын ытык киһитэ олоҥхоһут Николай Иванович Сафонов-Дьырылы бу күн 86 сааһын туолбутунан Олоҥхо тыйаатырын дириэктэри солбуйааччы Мария Турантаева эҕэрдэлээн туран, өйдөбүнньүк бэлиэни туттарда. Манна даҕатан эттэххэ, быйыл ахсынньы ыйга суруйааччы, олоҥхоһут С. С. Яковлев-Эрилик Эристиин төрөөбүтэ 125 сылыгар анаан, “Буура Дохсун” олоҥхонон испэктээкил буолуоҕа. Кэлэр дьылга Б. Ойуунускай төрөөбүтэ 125 сылыгар Олоҥхо тыйаатыра уонна Саха тыйаатыра кыттыһан, “Кыһыл ойууну” туруоруохтара. Итини сэргэ Олоҥхо тыйаатыра Амма аатырбыт олоҥхоһута Чээбий төрөөбүтэ 150 сылыгар сөп түбэһиннэрэн “Ала Булкун” олоҥхотунан испэктээги бэлэмниэҕэ.
Алтынньы 15 күнүгэр, Саха сирин Ийэлэрин Күнүгэр, Б. Ойуунускай аатынан Саха академическай тыйаатырыгар икки тыйаатыр кыттыһан, Г. В. Баишев-Алтан Сарын “Омоҕойдоох Эллэй” драматынан “Эллэй Боотур” испэктээкили көрдөрдө. Киһи тобус-толору. Кырдьаҕаһыттан оскуола оҕолоругар тиийэ араас саастаах дьон кэлэн көрбүттэрэ санааҕа астык. Эллэй оруолун СӨ үтүөлээх артыыһа Василий Борисов оонньоото. Бу күн артыыс киһиэхэ икки бүк үөрүүлээх буолла. Ол курдук кырачаан оҕолоро Эллэй Боотур оҕолорун оонньоотулар. Ону сэргэ Василий күн күбэй ийэтэ Любовь Семеновна Борисова төрөөбүт күнэ буолан, үрдүк сыанаттан ийэтин эҕэрдэлээбитэ олус долгутуулаах буолан таҕыста. Олоҥхо тыйаатырын төрүттээччи Андрей Саввич Борисов испэктээкил бүтүүтэ сыанаҕа тахсан, көрөөччүнү өрүкүтэр, уоттаах-төлөннөөх, сүргэни көтөҕөр тылы эттэ. Бу манна биир дьикти баар: испэктээкил премьератын кэннэ Андрей Саввич сыанаҕа таҕыстаҕына, көрө-истэн дьэргэлдьиттэҕинэ, тыл этэн кутан-симэн бардаҕына тыйаатыр туолан хаалбыт курдук буолар. Онтон бу көстүү суох буоллаҕына, туох эрэ итэҕэс курдук санаа баар буолааччы. Ити көрөөччү көрө үөрэммит үөрүйэҕэ эбитэ дуу эбэтэр духовнай лидер быһыытынан Андрей Борисовы билиниитэ эбитэ дуу?..
Бу испэктээкилгэ аан дойдуга биллэр кытай улуу худуоһунньуга, кытайдар Лао-цзы уопсастыбаларын бэрэссэдээтэлэ Юй Гуаншэн уонна кини тылбаасчыта, Кытайга Саха-Диаспора бэрэстэбиитэлэ, Далянь к. “Арассыыйа уонна Кытай” сурунаалын бэрэстэбиитэлэ Мира Фэновна Ушканова ыҥырыылаах ыалдьыт буоллулар. Мира Фэновна көмөтүнэн мин Юй Гуаншэны кытта кэпсэттим. Кини испэктээкили көрөн баран, Тан династиятын саҕанааҕы мас сэргэлэри, үс үүт күрүөнү маарынната көрбүтүн эттэ. 
Аны дьахтар мааны таҥаһын быһыыта-таһаата адьас былыргы кытай дьахталларын мааны таҥаһын санатарын бэлиэтээтэ. Хайа баҕарар киһи атын омук култууратыгар бэйэтигэр маарынныыры, чугаһы булан көрө сатыыр үгэһинэн, Юй Гуаншэн испэктээкил Эллэй Боотур диэн аатыгар тохтоон сабаҕалааһынын маннык эттэ: “1087-1143 сылларга Елюй Даши диэн кидань полководеһа, дипломат, Арҕааҥҥы Ляо судаарыстыбатын гурхаана, императора олорон ааспыта. Бу киһи төрүттээх-уустаах, баай-талым Елюй ууһугар төрөөбүт эбит. Кини Ляо судаарыстыбатын Елюй Абгаян император ахсыс көлүөнэтин сыдьаана, Дао-цзун император сиэнэ буолар. Эһиги Эллэйгит олоҕо Елюй олоҕор олус маарынныыр, онон, баҕар, кини эһиги, сахалар, өбүгэҕит буолаарай?”
Ити курдук үс күн устата киэҥ далааһыннаахтык Олоҥхо тыйаатыра 10-с сезонун аста. Онон тоҕус толору эргиири оҥорон, иккис тохсус эргииргэ үктэммит Олоҥхо тыйаатырыгар күлүмүрдэс таас дыбарыаһы, ахсым ат сэлиитин курдук айымньылаах үлэни, олоҥхобутун аар-саарга аатырдарыгар аан дойдуга тахсар аартык күрүөтүн сүллүгэһин төлөрүтэн, киэҥ сирдэргэ салгыы тахсарыгар, ахтар Айыыһыт алгыһын курдук, Эдьэн Иэйэхсит эҕэрдэтин курдук үлэлэрэ-хамнастара санаа хоту салалларыгар, сырдык ыра санаалара туоларыгар баҕарыаҕыҥ! 

123 48f8a

Аан дойдуга биллэр кытай улуу худуоһунньуга, кытайдар Лао-цзы уопсастыбаларын бэрэссэдээтэлэ Юй Гуаншэн Олоҥхо тыйаатырын төрүттээччи А.С. Борисовка кытай норуотун улуу бөлүһүөгэ Лао-цзы хартыынатын бэлэхтээтэ

 

222 08257

Тан династиятын кэминээҕи сэргэлэр. Пекиҥҥэ баар Тан династиятын сабыылаах куоратын түмэлигэр ууруллан сытар хартыына

 

444 f4ad2

А.С. Борисов. Юй Гуаншэн уруһуйа

 

Олоҥхо тыйаатырын пресс-сулууспатын үлэһитэ Майя ВЛАСЬЕВА 

Вернуться назад  

Иван Шакуров

И.Ю. Пестряков

Афиша

Олоҥхо театра X-с сезонун арыйар
Олоҥхо театра Xс сезонун арыйар Алтынньы 15 күнүгэр киэһэ 17.00 чаастан Алтан Сарын "Эллэй Боотур" айымньытынан...

Поиск