«ОЧЧОҔО ЫНАХПЫН АҔАЛ...»

«ОЧЧОҔО ЫНАХПЫН АҔАЛ...»

Реас Кулаковскай

reas kulakovskii 1b40bБиһиги иккиэ буоламмыт, үрэх күөлүгэр балыктаан аһыы, сынньана бардыбыт. Дьиэбититтэн киэһэлик хоҥуннубут. Онон түүнү быһа хаамтыбыт.
Күөлбүтүгэр тиийэрбит көс аҥара хаалбытын кэннэ, түүн үөһүн саҕана сиик бөҕө түстэ. Үрэхпит улаханнык кыараан, сорох сирдэринэн киһитээҕэр үрдээн ылаттыыр күөх ыарҕа үрүйэ буолла. Баран иһэр ыллыкпыт кыараҕаһа бэрт буолан, ыарҕа сиигэ биһигини, ууттан тахсыбыт дьон курдук, ньылбы сытытта.
Тыас-уус, саҥа-иҥэ суох. Арай, сотору-сотору сис чыычааҕа, киһи үһүүрэн эрэринии, чуораадыйбахтыыр.
Бэс ыйын бүтэһик да күннэрэ буоллар, биһиги тоҥо быһыытыйаммыт, им-дьим хаамсан сиппириһэммит, күн эрэ тахсыан иннинэ, тумантан өрө үллүбүт күөлгэ тиийэн кэллибит.
Биһиги тоҥмуппутун аһараарыбыт, күөл быһытта турар сыырын үрдүгэр уот отто охсоммут, итиннибит. Дуоһуйа ирэн-хорон барыыбытыгар, күн быһаҕастыы тахсан, килбэйэн кэллэ.
— Чэ, ыл, эн уута баһан таһаараҥҥын, чэйдэ өр. Мин илиммин үтэн тахсыам,— диэтэ киһим, туран рюкзагыттан илимин ыла-ыла.

Подробнее...
 

БАЛЫКСЫТ

БАЛЫКСЫТ

Николай Неустроев

neustroev f7d26Ок-сиэ, ким манна бу курдук хара мастаах ийэ тыа үүнэн тахсан, күнү-ыйы хаххалаатыҥ диэн анаабыта буолуой?
Дьэ, доҕоттоор, тыа да тыа!
Тиит маһын тэҥкэтэ, тоҥ сиртэн өрө үүнэн тахсан, уһуктаах чыпчаалынан үрдүк күөх халлаан ньуурун аала турбатах абаккабыт баар эбит диэх курдук, куугунаһа — курулаһа, иҥиэттэ иэдэйэ турдахтара үһү.

Тыас иһиллээбит курдук чуумпу.
Хаһан эмэ мас быыһынан куттас куобах сүүрэн элэс гынан ааһар; биирдэ эмэтэ хара улар тиит төбөтүгэр хатанан, үөһээҥи үрдүк. килбиэннээх халлаан диэки, тугу эрэ тойоннообут курдук, чолойон олороро көстөр.
Бу хара тыа ортотугар төгүрүк тыымпы күөл кубарыйан, долгулдьуйан көстөр.

Хара тыаҕа тэһийиминэ, тыымпы күөл кытыытыгар көтөн түстэххэ ханан даҕаны хонуу диэн хадьааһын көстүбэт, арай күөл кытыытыгар муҥур куруҥ буолбут тииттэр синньигэс бииллэригэр диэри ууга түһэн мултуһан тураахтыыллар, кинилэри көрдөхпүнэ, сүрэҕим ыалдьар, кутум-сүрүм тэһииккиир буоллаҕа үһү.

Подробнее...
 

БЫЛДЬЫРЫЫТ

БЫЛДЬЫРЫЫТ

(Соломуон Муударай сэһэнтэн)

Ойуунускай

ep oiunskii dab63Оо, сааскы күн барахсан өрө күлүмүрдээн үчүгэй даа буоллаҕа! Ама ким көхсө сылыйан хаана тиллибэт, сүрэҕэ тэппэт буолуой? Хаар ууллан, сир харааран, уу үрдэ күлүмүрдүү дьиримнээн, от-мас тиллэн, көтөр элбээн, кус-хаас көтөн, кэҕэ куҥкунаан, чыычаах ырыата үксээн, — оо, ахтар айылгы илэ-бодо тиллэн кэлэргэ дылы...
Саха саныар, урааҥхай көрүөр — дьэ дьикти кэм: от-мас үөрэн тэлибириир, тыалы гытта сипсиһэр, күнү гытта уураһар. Күөл уута, үтүөмсүк кыыс оҕо курдук, от-мас күлүгүттэн күн диэки уоран көрбөхтүүр, хараҕа уоттанан күлүмүрдүү түһэр уонна, киэмсийбит, кыбыстыбыт курдук, толоннуран хараарыс гына түһэр, дьэ, ол кэнниттэн эмиэ дьиримнээн, күлүмнээн барар.

Подробнее...
 

Алаас (природа)

Алаас (природа)

Алаас — серединный мир.
В.А. Штыров

Типы озер

 20130814 1766495732 a3ff9В Якутии выделяют несколько типов по происхождению котловин: речные старицы, термокарстовые, тукулановые, карстовые, лагунные, ледниковые в горах, озера на траппах, тектонические и антропогенные.
Старичные озера – это отиленившиеся от рек протоки, заливы в поймах и террасах больших рек. Отчленившиеся от малых рек меандры известны как подкововидные старицы.
В долинах рек, имеющих повторяющиеся сужения и расширения, воды, разливаясь в широких местах долин, образовывают озеровидные проточные плесы, которые также называются речными озерами.
Термокарстовые (алаасные) озера образовались в результате протаивания вечной мерзлоты.
Термокарстовые и речные озера составляют основную массу озер Якутии. Определяя стадии развития термокарстовых озер с самого начала до полного высыхания и превращения в луговины, якуты называют алаасные озера по разному: дёдя, тымпы, юнкюр, алаас, уолба и т.д.

Подробнее...
 

Алаас

АЛААС

Власов, В.Г. Боотур ууспун-2=Я – родом из Боотуров-2. -
Дьокуускай : Алаас, 2011. С. 6-20.

 

vlasov 7b027Саха — айылҕа! Саха айылҕата — алаас. Алаас — тайҕа тулалаах, айылҕа анаабыт аҥхайа. «Мэҥэ уута» дэнэр күөллээх. Саха төрөөбүт алааһа — олоҕун саҕаланыыта уонна түмүгэ...

Cаха алааһа. 1) Бүөр А. 2) Чоҥолох, чоҥкучах А. 3) Сыһыы. 4) Хочо. 5) Ийэ А. 6) Бүтэй А. 7) Нэлэгэр А. 8) Буолак, хонуу. 9) Толоон. 10) Булгунньах. 11) Быллаар. 12) Күөл. 13) Элгээн. 14) Бэрэ. 15) Көлүйэ, көлүкэ. 16) Кута. 17) Дьэбэрэ. 18) Дүөдэ. 19) Киллэм, нэлэгэр хонуу. 20) Кырдал. 21) Дабаан. 22) Мэччирэҥ. 23) Дулҕа. 24) Ириэнэх сир. 25) Томоон-имээн дойду. 26) Тохтобул А. 27) Күөх тыа тулалаах А. 28) Тукулаан. 29) Таала. 30) Налыы. 31) Аҥхай, оҥхой сир. 32) Түөлбэ. 33) Тыымпы. 34) Сыыр. 35) Сыыр хайа. 36) Уорҕа, буор хайа, хайа уорҕата. 37) Ходуһа.

Алааска — сайылык, отор, кыстык... Саха төрдө — алаас. Алаас — номох.

Подробнее...
 


Страница 4 из 4

Иван Шакуров

И.Ю. Пестряков

Афиша

Олоҥхо театра X-с сезонун арыйар
Олоҥхо театра Xс сезонун арыйар Алтынньы 15 күнүгэр киэһэ 17.00 чаастан Алтан Сарын "Эллэй Боотур" айымньытынан...

Поиск